Luteina na straży wzroku

Wapń nie tylko dla kości

Uważa się, że prawidłowe działanie układu kostnego zależy od ilości wapnia w organizmie. Jednak posiada on również wiele innych funkcji. Wapń...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Słoneczny beta-karoten

Wakacje to okres, kiedy sporo czasu spędzamy na słońcu. Wiele  osób nie zna umiaru i jednocześnie nie zabezpiecza się odpowiednio przed szkodliwymi...

Nie tylko nadaje liściom barwy jesieni, uczestniczy w fotosyntezie i chroni komórki roślin. Zabezpiecza także oczy przed groźnymi chorobami.

Luteina jest jednym z karotenoidów – barwników pełniących pomocniczą funkcję w procesach fotosyntezy. Przewaga chlorofilu sprawia, że ich obecność w liściach jest niewidoczna, ale gdy dochodzi do rozkładu zielonego barwnika, to właśnie karotenoidy stają się barwnikami dominującymi i przebarwiają liście na żółto-czerwony kolor.

Luteina jest żółtym barwnikiem, który chroni komórki i organelle komórek roślinnych przed promieniowaniem niebieskim i ultrafioletowym. Absorpcja wysokoenergetycznych fal zmniejsza ryzyko powstania wolnych rodników tlenowych i lipidowych. Ochrona ta ma szczególne znaczenie dla chloroplastów, odpowiedzialnych za procesy fotosyntezy. Znajdujące się w nich substancje lipidowe bardzo łatwo ulegają utlenianiu pod wpływem promieniowania UV, zmieniając się w niszczące wolne rodniki. To luteina zapewnia równowagę między procesami utleniania i redukcji.

Pochłaniacz promieni UV

Choć luteina jest substancją wytwarzaną jedynie przez organizmy roślinne, jej właściwości ochronne wykorzystuje także organizm ludzki. Barwnik ten wraz z izomerem zeaksantyną występuje m.in. w siatkówce i soczewce oka, gdzie pochłania szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe.

Ochrona luteiny i zeaksantyny jest na tyle skuteczna, że szacuje się, iż u osób dorosłych jedynie 1% promieni UV dociera do siatkówki. Jest to o tyle ważne, że ultrafiolet, jako promienie niewidzialne dla oka ludzkiego, nie wywołuje odruchowego zwężenia źrenicy bądź zamknięcia powiek, jak to się dzieje przy świetle widzialnym. Barwniki pochłaniające UV są więc główną ochroną przed tym szkodliwym promieniowaniem. Aby ta ochrona była stuprocentowa, stężenie barwników w siatkówce, szczególnie w plamce żółtej, musi być odpowiednio wysokie.

Zamiast brukselki

Towarzystwa naukowe zajmujące się problemem degeneracji plamki żółtej związanej z wiekiem (AMD) zalecają, aby spożycie luteiny wynosiło co najmniej 6 mg na dobę. Wiadomo jednak, że „normę” tę realizuje jedynie około 10% społeczeństwa. Badania żywieniowe wykazały, że przeciętne spożycie wynosi w Europie około 2,2 mg na dobę.

Jeśli wprowadzenie luteiny do diety jest zbyt trudne, można posiłkować się suplementami diety zawierającymi luteinę. Jest to o tyle korzystne, że luteina krystaliczna stosowana często w produktach farmaceutycznych wykazuje większą przyswajalność niż ta w żywności.

Gdzie szukać luteiny

Obniżenie gęstości barwników w plamce żółtej zmniejsza ochronę przed promieniami UV i może sprzyjać rozwojowi chorób oczu. Dlatego należy pamiętać, aby zawsze dostarczać organizmowi odpowiednią ilość karotenoidów, najlepiej przez wprowadzanie do diety produktów bogatych w luteinę i zeaksantynę. Najlepszym źródłem tych barwników są warzywa zielone, takie jak: jarmuż, szpinak, sałata, brokuły, brukselka, zielony groszek. Luteina jest barwnikiem rozpuszczalnym w tłuszczach, ważne jest więc, żeby wymienione produkty spożywać w posiłkach zawierających tłuszcz (mniej więcej 3–5 g na posiłek). Ponadto przyswajalność luteiny zwiększa się w produktach, które zostały poddane obróbce termicznej. Gotowanie powoduje destrukcję błon komórkowych i rozbijanie kompleksów karotenoidów z białkami, zwiększając jej biodostępność.

Kto ma za mało barwników

Naukowcy wyróżnili grupy osób, u których stężenie barwników w plamce żółtej może być mniejsze:

• osoby starsze;
• osoby, które palą lub w przeszłości paliły papierosy;
• krewni osób chorych na zwyrodnienie plamki żółtej (AMD);
• osoby nadużywające alkoholu (zmniejsza on stężenie karotenoidów w osoczu);
• osoby otyłe (tkanka tłuszczowa może magazynować część luteiny, powodując względny jej niedobór).

lek. med. Paweł Kańka

„Farmacja i ja”, listopad 2009