Mózg z żelaza

Żelazo usprawnia pracę mózgu

Jesteś moją kofeiną…

Najbardziej popularnym wakacyjnym środkiem transportu jest samochód. Gdy za kółkiem trzeba spędzić wiele godzin, dobrze mieć pod ręką coś, co...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Uzupełnianie kolagenu

Komórki ssaków, pozbawione ściany komórkowej, zawieszone są w substancji międzykomórkowej nazywanej tkanką łączną. Substancja ta jest...

Żelazo jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych pierwiastków na Ziemi. Z tego zapewne powodu stało się jednym z najważniejszych elementów rozwoju życia na naszej planecie.

Żelazo jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich organizmów żywych, począwszy od wszelkich mikrobów, poprzez rośliny, a skończywszy na zwierzętach i człowieku. Jego niedobór w organizmie może więc powodować poważne problemy zdrowotne.

Wpływ żelaza na pracę mózgu

Spośród zaburzeń wynikających z braku żelaza najbardziej rozpowszechniona jest niedokrwistość na tle niedoboru tego pierwiastka, której wynikiem może być pogorszenie wydolności fizycznej i odporności organizmu. Żelazo pełni też kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu i rozwoju układu nerwowego, szczególnie mózgu, a jego niedobór może pogorszyć zdolności umysłowe. Wszystko to może się składać na obraz poważnego spadku wytrzymałości organizmu i jego zdolności psychofizycznych.

Trwające kilkadziesiąt lat obserwacje wpływu żelaza na funkcjonowanie mózgu nie dają wyjaśnienia tego zagadnienia. Wiadomo, że żelazo jest kofaktorem enzymów syntezujących mielinę, która tworząc otoczki włókien nerwowych, jest niezbędna do przekazywania impulsów. Również produkcja i przemiany neuro-transmiterów, takich jak dopomina, serotonina i kwas γ-aminomasłowy (GABA), nie mogą się obejść bez żelaza. Jego niedobory mogą powodować nieprawidłowy przebieg procesów energetycznych w mózgu, co z pewnością nie pozostaje bez wpływu na funkcjonowanie tego narządu. Żelazo jest też silnym antyoksydantem. Potencjał ten jest wykorzystywany w układzie nerwowym do usuwania nadmiaru wolnych rodników tlenowych, które mogą być czynnikiem potęgującym ryzyko rozwoju chorób neurodegeneracyjnych.

Kłopoty z pamięcią

I choć udało się odkryć w mózgu  kilka szlaków metabolicznych, w których żelazo jest niezbędne, to nadal nie jesteśmy w stanie przełożyć tych informacji na wiedzę o funkcjonowaniu tego narządu jako ośrodka świadomości, inteligencji, emocji i pamięci. Obserwacje wykazały, że osoby dorosłe, u których wykryto znaczne niedobory żelaza, mają gorsze zdolności umysłowe – szybciej się męczą pracą umysłową, łatwiej ulegają rozdrażnieniu, skarżą się na upośledzenie pamięci i na kłopoty z koncentracją.

Podobne obserwacje poczyniono wśród dzieci cierpiących na niedokrwistość z niedoboru żelaza. Wykazywały one gorszą zdolność do skupienia uwagi niż dzieci zdrowe. Wcześniej rezygnowały z prób wykonania zadania, gorzej reagowały na zmiany otoczenia, były bardziej strachliwe, wycofane. W niektórych przypadkach obserwowano także problemy z uczeniem się oraz pogorszenie sprawności i koordynacji psychoruchowej.

Niestety, zaobserwowane u dzieci zaburzenia mogą się utrzymywać nawet po wyrównaniu niedoborów żelaza i wyleczeniu niedokrwistości. Dlatego tak ważne jest, aby od najmłodszych lat odżywiać się w sposób zrównoważony.

Skuteczna suplementacja diety żelazem jest stosunkowo trudna.Tzw. żelazo niehemowe znajdujące się w preparatach farmakologicznych wykazuje dużą rozpiętość biodostępności. Wchłanianie zależy od wielu czynników, między innymi od aktualnego zapotrzebowania organizmu na ten pierwiastek, od formy chemicznej, w jakiej jest on dostarczany oraz od pozostałych składników diety. Wiadomo, że witamina C znajdująca się w posiłku z żelazem zdecydowanie poprawia wchłanianie tego pierwiastka. Nawet niewielka ilość kwasu askorbinowego może zwiększyć wchłanianie żelaza 2-3-krotnie! Natomiast zdecydowanie zmniejszają jego przyswajalność takie substancje jak fityniany, znajdujące się w otrębach i soi, oraz polifenole z kawy, herbaty lub czerwonego wina.

Brak żelaza

Niedobór żelaza jest najczęściej występującym obecnie problemem żywieniowym. Według szacunków jest nim dotkniętych co najmniej 2,5 miliarda osób na świecie.
Również w Polsce problem jest dość powszechny, jednak zgodnie z wynikami badań stanu odżywienia, dotyczy przede wszystkim kobiet w wieku rozrodczym, których zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest większe niż u mężczyzn. Okazuje się, że u 85% badanych Polek dieta nie dostarczała wystarczającej ilości żelaza.

lek. med. Paweł Kańka

"Farmacja i Ja", grudzień 2010