Naturalne adaptageny

Kiedy wymagania otaczającego świata stają się zbyt duże, wewnętrzna równowaga organizmu zostaje zachwiana. To początek drogi do poważnych schorzeń.

Normalizujący wpływ na procesy fizjologiczne podlegające działaniu niekorzystnych warunków zewnętrznych mają adaptogeny. Nazwano je w ten sposób, ponieważ pomagają organizmowi adaptować się do trudnych warunków otoczenia. Są to substancje aktywne wywołujące w organizmie wzrost odporności na szkodliwe stresory - chemiczne, fizyczne lub biologiczne czynniki środowiska zewnętrznego. Cechą szczególną adaptogenów jest to, że pod ich wpływem odpowiedź organizmu na niekorzystne czynniki zewnętrzne jest niespecyficzna. Polega na utrzymaniu homeostazy organizmu na prawidłowym poziomie.

Trochę historii

Termin „adaptogen" zaproponował w 1947 r. farmakolog rosyjski Mikołaj Lazariew, opisując nieoczekiwane efekty działania dibazolu (2-benzylbenzimidazolu), którego działanie, w badaniach prowadzonych na myszach, wzmagało odporność organizmu na stres. Obecnie podejmuje się próby opisania komórkowych mechanizmów ochronnych adaptogenów za pomocą metod biologii molekularnej. Sądzi się też, że adaptogeny mogą działać jak słabe „prostresory" redukujące reaktywność systemu obronnego organizmu lub podwyższające poziom podstawowy mediatorów wprzęgniętych w odpowiedź na stres.

Adaptogeny a substancje stymulujące

Wyjaśnienia wymaga duże podobieństwo adaptogenów do substancji o działaniu stymulującym, jedne i drugie powodują bowiem mobilizację sił organizmu. Różnica między nimi polega na tym, że w przypadku środków stymulujących ostatecznym następstwem ich wpływu jest obniżenie wydolności organizmu, zaś w przypadku adaptogenów wydolność organizmu po reakcji na stres nie obniża się poniżej poziomu fizjologicznego.

Roślinne skarby

Jednym ze źródeł substancji o działaniu adaptogennym są rośliny. Pochodzą z wielu miejsc na kuli ziemskiej, należą do różnych gatunków, a zawarte w nich substancje aktywne, choć powodują ten sam niespecyficzny rodzaj aktywności, mają różną naturę chemiczną.

Najczęściej wykorzystywanymi roślinami o działaniu adaptogennym są: Panax ginseng (żeń-szeń), Eleuterococcus senticosus (eleuterokok kolczysty), Schizandra chinensis (cytryniec chiński), Rhodiola rosea (różeniec górski) i Withania somnifera (witania).

Wśród roślin o potencjalnym działaniu adaptogennym, również stosowanych obecnie w innych wskazaniach, znalazły się Bryonia alba (przestęp biały), Angelica sinensis (dzięgiel chiński), Scutellaria baicalensis (tarczyca bajkalska), Ocimum sanctum (bazylia), Salvia miltiorrhiza (szałwia czerwonokorzeniowa), Leuzea carthamoides (szczodrak krokoszowaty), Smilax china (kolcorośl chińska), Ginkgo biloba (miłorząb japoński), Lepidium meyenii (maca), Glycyrrhiza glabra (lukrecja gładka), Cimicifuga racemosa (pluskwica zwyczajna), a także Hypericum perforatum (dziurawiec zwyczajny) i Echinacea (jeżówka).

Być może w niedalekiej przyszłości będziemy szeroko korzystać na co dzień z ich cennych właściwości adaptogennych. Potrzeba jeszcze niezbędnych badań, które dadzą dokładny obraz zawartych w nich czynników aktywnych i bezsprzecznie potwierdzą bezpieczeństwo stosowania oraz skuteczność we wspomaganiu fizjologicznych funkcji organizmu.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

„Farmacja i Ja”, czerwiec 2008