Potas

D. Witamina zdrowia

Jaka witamina wpływa na odporność i chroni przed infekcjami? Większość bez wahania odpowie – witamina C. A jaki udział w budowaniu odporności...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Słoneczny beta-karoten

Wakacje to okres, kiedy sporo czasu spędzamy na słońcu. Wiele  osób nie zna umiaru i jednocześnie nie zabezpiecza się odpowiednio przed szkodliwymi...

Jest pierwiastkiem chemicznym potrzebnym do prawidłowego funkcjonowania wszystkich żywych komórek. To główny kation płynu wewnątrzkomórkowego, odpowiedzialny za prawidłową gospodarkę wodną. Od jego właściwego stężenia zależy praca mięśni, w tym mięśnia sercowego oraz układu nerwowego.

Potas wraz z sodem jest odpowiedzialny za uzyskanie potencjału błonowego – różnicy stężeń jonów wewnątrz i na zewnątrz komórek, który jest kluczowy dla utrzymania życia. Potencjał jest utrzymywany przez specjalne białko błonowe – pompę sodowo-potasową, która dba o odpowiednio duże stężenie jonów potasu w przestrzeni wewnątrzkomórkowej.

O ile stały zanik potencjału błonowego jest utożsamiany ze śmiercią komórki, to chwilowe jego zaburzenie to nic innego jak impuls nerwowy, dlatego opisana polaryzacja jest szczególnie ważna w komórkach układu nerwowego i mięśniowego. To właśnie w tych układach pojawiają się pierwsze objawy ustrojowego braku potasu. Wtedy możemy zaobserwować u pacjenta rozdrażnienie, apatię, senność, porażenie mięśni gładkich powodujące nudności i zaparcia, zwiotczenie mięśni szkieletowych powodujące ich osłabienie oraz zaburzenia pracy serca. Poza opisanymi objawami udało się również zaobserwować korelacje między żywieniowymi niedoborami tego pierwiastka a utratą masy kostnej, powstawaniem kamieni nerkowych oraz zwiększeniem ryzyka rozwoju nadciśnienia tętniczego.

Suplementacja potasu

Ogromne znaczenie potasu sprawia, że organizm człowieka musi szczególnie dbać o utrzymanie homeostazy tego pierwiastka. Na szczęście jego powszechność powoduje, że dieta większości z nas dostarcza go w odpowiedniej ilości. Żywieniowe niedobory grożą przede wszystkim osobom starszym, które odżywiają się w sposób mało zróżnicowany, ograniczając świeże owoce i warzywa. Procesy przetwórstwa żywności zmniejszają w niej ilość potasu, a zwiększają ilość sodu.

Niestety, zdarzają się sytuacje, kiedy nawet mimo prawidłowego odżywiania możemy być narażeni na ustrojowy niedobór potasu. Stany patologiczne, takie jak długotrwałe wymioty i biegunka, rozległe oparzenia lub urazy oraz obfite krwotoki, powodują dużą utratę tego pierwiastka i zaburzenie stanu równowagi.

Potas a kamica nerkowa

Duże badanie obserwacyjne z udziałem ponad 90 tysięcy kobiet wykazało w trwających 12 lat obserwacjach, że większe spożycie potasu dość znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia kamicy nerkowej. Wykazano, że u kobiet spożywających dziennie 4,7 g potasu ryzyko rozwoju kamieni nerkowych zmniejszyło się o 35% w porównaniu z tymi, w których diecie były 2 gramy na dzień. Wyniki te udało się potwierdzić badaniem interwencyjnym, w którym dodatkowe spożycie ok. 4 g potasu redukowało ryzyko nawrotu kamicy.

Obserwacje pozwoliły też powiązać zwiększone spożycie potasu z większą mineralną gęstością kości, a suplementację z mniejszym wydalaniem wapnia przez nerki.

Potas a nadciśnienie

Obserwacje pozwoliły również wyciągnąć wnioski, że odpowiednie spożycie potasu w codziennej diecie może obniżać ciśnienie tętnicze. Metaanalizy dostępnych danych interwencyjnych wskazały na znaczący wpływ spożycia tego pierwiastka na ciśnienie krwi zarówno u osób z nadciśnieniem, jak i u osób zdrowych. Na podstawie badań ustalono, że dodatkowe 2 gramy potasu zmniejszają ciśnienie skurczowe o ok. 4 mm Hg i rozkurczowe o ok. 2,5 mm Hg. Choć wymienione wartości wydają się niewielkie, to szacuje się, że ciśnienie skurczowe mniejsze o 4 mm Hg wiąże się z 25% redukcją ryzyka śmierci spowodowanej chorobami związanymi z nadciśnieniem.

Jak widać, niedobór potasu może pogarszać przebieg nadciśnienia i osoby chore powinny dbać o to, aby nie zabrakło potasu w ich organizmach. Jest to o tyle ważne, że leki moczopędne, powszechnie stosowane w leczeniu nadciśnienia, powodują nadmierną utratę tego pierwiastka z moczem.

Warto więc zadbać o to, aby dieta osoby chorej na nadciśnienie zawierała odpowiednią ilość potasu. Po pierwsze – składnik ten obniża ciśnienie krwi, po drugie – potrzebny jest w większej ilości ze względu na stosowanie leków przeciwnadciśnieniowych.

Przed użyciem farmakologicznych form potasu należy skonsultować się z lekarzem.

dr n. med. Paweł Kańka
pk@farmacjaija.pl

Piśmiennictwo
Encyclopedia of HumanNutrition. Secondedition. ElsevierAcademy Press, 2005

"Farmacja i Ja" maj 2011