Wapń nie tylko dla kości

Uważa się, że prawidłowe działanie układu kostnego zależy od ilości wapnia w organizmie. Jednak posiada on również wiele innych funkcji.

Wapń odgrywa istotną rolę w mechanizmie związanym z regulacją ciśnienia krwi, cyklicznych zmianach w organizmie kobiet oraz zjawiskach powstawania nowotworów w obrębie końcowego odcinka przewodu pokarmowego.

Nadciśnienie

Związek między wapniem (i magnezem) a ciśnieniem krwi stwierdzono w niezależnie przeprowadzonych badaniach na grupie 58 218 kobiet. Te, u których dzienne spożycie wapnia nie przekraczało 700 mg, były bardziej narażone na nadciśnienie od tych, które przyjmowały dawkę większą niż 700 mg. Jakkolwiek metaanaliza badań wykazała, że różnice w ciśnieniu krwi nie są znaczące, to w badaniach zależności ciśnienia krwi od spożycia wapnia łącznie z witaminą D, różnica ta była istotna. Ponadto u starszych kobiet podawanie 1200 mg wapnia wraz z 800 j.m. witaminy D dziennie przyczyniło się do obniżenia ciśnienia skurczowego o 9%.

Syndrom PMS

W osoczu kobiet uskarżających się regularnie na objawy tzw. Premenstrual Syndrom stwierdzono znacząco niższe poziomy wapnia. Jedno z randomizowanych badań, kontrolowanych placebo z podwójnie ślepą próbą, wykazało znamienny związek między PMS a spożyciem wapnia. Suplementacja (1200 mg dziennie) przez kobiety ze średnim lub wysokim natężeniem objawów PMS dała wyniki w postaci 48-procentowej ich redukcji już w ciągu 3 miesięcy.

Nowotwory

Niska podaż wapnia oraz witaminy D może mieć związek z nasilonym ryzykiem nowotworów końcowego odcinka przewodu pokarmowego. Trzyletnie badania interwencyjne wykazały, że 1600 mg wapnia elementarnego dziennie stanowiło dawkę skuteczną w redukowaniu wzrostu gruczolaka oraz hyperplazji nabłonka odbytu u osób, u których nie stwierdzono nowotworów, zaś u osób z historią polipów stwierdzono obniżenie częstości pojawiania się nowych gruczolaków.

Osteoporoza

Wieloletnie obserwacje wskazują, że o kondycji kośćca i szybkości utraty wapnia w starszym wieku decyduje głównie wartość szczytowej masy kostnej około 23. r.ż. Największa utrata wapnia związana jest u kobiet z okresem menopauzy. Suplementacja może spowolnić ubytek. Drugą przyczyną osteoporozy jest długotrwałe przyjmowanie glukokortykoidów (ponad 6 miesięcy). W tych przypadkach również rekomenduje się suplementację wapnia wraz z witaminą D w dawkach - kolejno - 1000 mg i 250-500 j.m.

Wchłanianie wapnia

Absorpcja wapnia zmienia się z wiekiem i zależy od cech indywidualnych, ale wpływ na nią ma też stan jelit i schorzenia z nimi związane. Różnice mogą sięgać nawet 60%! Stąd niedobory wapnia przy, wydawałoby się, odpowiednim dawkowaniu w diecie.

Stosując preparaty wapnia, należy mieć na uwadze fakt, że wpływa on na niektóre leki oraz składniki żywności, i odwrotnie - one również oddziałują negatywnie lub pozytywnie na wchłanianie wapnia w przewodzie pokarmowym.

W pierwszym przypadku można poradzić, by preparatów wapnia i pożywienia obniżającego jego wchłanianie nie przyjmować jednocześnie. Zatem ostrożność należy zachować w przypadku bifosfonianów, niektórych antybiotyków (cyprofloksacyna, tetracykliny), lewotyroksyny, blokerów receptora histaminowego (cymetydyna, ranitydyna), inhibitorów pompy protonowej oraz żywności bogatej w alginiany, oksalany i kwas fitynowy (głównie w produktach błonnikowych). W drugim przypadku warto podkreślić działanie witaminy D oraz jej analogów (kalcitriol, alfakalcidol), jak również fruktooligosacharydy. Wszystkie zwiększają wchłanialność wapnia w przewodzie pokarmowym.

Zalecana dawka wapnia różni się w zależności od wieku, płci oraz innych warunków. Wynosi 1000-1300 mg dziennie, ale dla dorosłych kobiet nawet do 1500 mg.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

„Farmacja i ja”, kwiecień 2009