Witamina B1 - dlaczego jest niezbędna?

Witamina B1 obecna jest w wielu produktach

Profilaktyka AMD

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem jest jedną z najczęstszych przyczyn ślepoty osób starszych. W profilaktyce tej choroby bardzo ważną rolę...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Niezastąpiony magnez

Magnez jest niezbędny w procesie przemian metabolicznych, wpływa też na układ nerwowo-mięśniowy i ciśnienie krwi. Warto dbać o dostarczanie do...

Biochemik polskiego pochodzenia Kazimierz Funk wyizolował w 1911 r. znajdującą się w otrębach ryżowych substancję, która zapobiegała śmiertelnej chorobie beri-beri, i nazwał ją witaminą. Obecnie znana jest jako witamina B1 bądź tiamina. Wywoływana przez jej niedobór choroba występuje w tych rejonach świata, w których podstawę pożywienia stanowi niewzbogacany biały ryż lub biała mąka.

Współcześnie wiadomo, że tiamina jest niezbędna wszystkim żywym organizmom do prawidłowego prowadzenia przemian biochemicznych, dostarczających energii do życia. Jednak produkcja jej przebiega jedynie wśród bakterii, grzybów i roślin, czyli wszystkie zwierzęta muszą pobierać tę substancję z pożywieniem. Podobnie jak inne witaminy rozpuszczalne w wodzie, tiamina nie jest magazynowana w ustroju w zbyt dużych ilościach, niezbędne jest więc stałe uzupełnianie jej zasobów.

Trwałość tiaminy

Powszechność występowania tiaminy powinna zapewnić jej dostarczanie w odpowiedniej   ilości w przeciętnej diecie, jednak współczesna produkcja żywności znacznie zubaża dietę w tę witaminę. Jest ona jedną z najmniej trwałych witamin. Do dużych jej strat dochodzi pod wpływem podwyższania temperatury, utleniania, działania promieni jonizujących oraz w procesie przemiału zboża. Również siarczany, stosowane powszechnie jako dodatki konserwujące, mogą niszczyć strukturę tiaminy, powodując jej inaktywację. Jej dostępność mogą też zmniejszać produkty, takie jak surowe ryby, kawa i herbata, zawierające naturalne enzymy niszczące tiaminę – tiaminazy.

Rola tiaminy

Przy diecie pozbawionej tiaminy ustrojowe zapasy tej witaminy wyczerpują się w ciągu dwóch tygodni. Szacuje się, że w organizmie człowieka zmagazynowane jest jej 25-30 mg. Największe stężenie witaminy znajdziemy w sercu, mięśniach szkieletowych, mózgu, wątrobie i nerkach, czyli w miejscach, w których metabolizm przebiega bardzo szybko i w których są duże potrzeby energetyczne.

Wynika to z funkcji, jaką w organizmie pełni tiamina – jest koenzymem dla 24 enzymów biorących udział w metabolizmie, przede wszystkim w przemianach węglowodanów i pozyskiwaniu energii. O tym, jak ważne jest to z klinicznego punktu widzenia, świadczą zmiany występujące przy niedoborze tiaminy w diecie. Jak wiemy, klasycznym obrazem braku witaminy jest choroba beri-beri, objawiająca się wstępnie nadmierną męczliwością, obojętnością, drażliwością, zmniejszoną koncentracją, brakiem łaknienia. W późniejszym stadium pojawiają się zapalenie nerwów obwodowych z mrowieniem, pieczeniem, zaburzeniami czucia, osłabieniem odruchów, bolesnością uciskową i kurczami mięśni nóg. Dodatkowo mogą wystąpić zaburzenia kardiologiczne (tachykardia, powiększenie serca, zmiany w zapisie EKG) i encefalopatia (ostry zespół objawów neurologicznych z zaburzeniami świadomości i niezbornością ruchową).

Witamina B1 a niewydolność serca

Coraz częściej rozważa się możliwość istnienia subklinicznych niedoborów tiaminy, które nie dają pełnego obrazu opisanej choroby, jednak objawiają się wybranymi zaburzeniami neurologicznymi bądź kardiologicznymi.

Od pewnego czasu prowadzi się obserwację zależności między stanem odżywienia witaminą B1 i występowaniem niewydolności serca. Etiologia tej choroby serca jest złożona, ale znana jest rola niedoboru tiaminy w jej rozwoju. Brak witaminy powoduje zaburzenia procesów metabolicznych prowadzących do gromadzenia w tkankach i płynach ustrojowych pirogronianu i mleczanu – substratów energetycznych, w których przemianach, jako koenzym, bierze udział tiamina. Stan taki prowadzi do kwasicy metabolicznej oraz rozszerzenia naczyń krwionośnych, zatrzymania wody i sodu w organizmie, co wraz z pogorszeniem „odżywienia” serca może prowadzić do obrzęków i niewydolności mięśnia sercowego. Stan może być paradoksalnie pogłębiany przez stosowanie leków na niewydolność serca, szczególnie digoksyny i furosemidu, które mogą zmniejszać przenikanie tiaminy przez błonę komórkową do komórek mięśniowych.

Liczne badania potwierdziły, że suplementacja witaminy B1 u osób chorych na zastoinową niewydolność serca powoduje znaczącą poprawę frakcji wyrzutowej lewej komory serca oraz zwiększa skurczowe ciśnienie tętnicze, co świadczy o wycofaniu się patologicznego rozszerzenia naczyń krwionośnych.

lek. med. Paweł Kańka

"Farmacja i Ja", luty 2011