Żywność na odporność

Podstawą diety są warzywa z mięsem lub rybami, żeby w ciągły sposób dostarczać organizmowi odpowiednich składników

Magnez i witamina B2

Ból głowy w większości przypadków jest w zasadzie niegroźny, choć potrafi być bardzo dokuczliwy dla pacjenta. Badania wykazują, że nieoczekiwanym...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Vinum. Non solum veritas sed etiam sanitas...

Zainteresowanie naukowców wzbudzają nie tylko owoce Vitis vinifera. Liście winorośli, oprócz walorów smakowych wykorzystywanych w kuchni...

Składniki odżywcze są niezbędne do życia, prawidłowego wzrostu i rozwoju oraz dla zapewnienia dobrego zdrowia. Każdy z nich pełni określoną rolę przy budowaniu odporności. Co jeść, aby zapobiec chorobom?

Otaczające nas środowisko zawiera wielką różnorodność mikroorganizmów zakaźnych, które wywołują choroby i jeżeli namnożą się w organizmie człowieka w sposób niekontrolowany, to mogą doprowadzić do jego śmierci. Jednak u zdrowego człowieka większość zakażeń jest łagodna i krótkotrwała, a dzieje się tak dzięki układowi immunologicznemu, który zwalcza czynniki zakaźne.

Zarazki próbują wniknąć do organizmu na różne sposoby. W odpowiedzi na to układ immunologiczny musi wypracować wiele różnych mechanizmów obronnych, aby zmagać się z każdym z patogenów osobno. W toku ewolucji zespół tych mechanizmów stał się niezwykle złożony i skomplikowany, działając wielokierunkowo i wielowarstwowo.

Jak się broni organizm

Patogen, który przeniknie bierną część układu odpornościowego (skórę, błony śluzowe itp.), wywołuje kaskadę reakcji obronnych, w których biorą udział wyspecjalizowane komórki (limfocyty, fagocyty – więcej można przeczytać w Raporcie na str. 28) i wydzielane przez te komórki substancje aktywne (cytokin, przeciwciała). Na każdą z odpowiedzi odpornościowych mają wpływ różne składniki, których wiele pochodzi z codziennej diety. System powiązań składników odżywczych z układem immunologicznym jest od kilku dekad przedmiotem ciągłych badań i choć udaje się poznawać nowe fakty, nadal wiele kwestii wymaga jeszcze wyjaśnienia.

Jaka dieta

Wiadomo, że składniki diety powinny być dostarczane w codziennej diecie w odpowiednich ilościach i zarówno zbyt mała, jak i zbyt duża ich ilość może wpływać szkodliwie na niektóre procesy odpornościowe. Ciekawym przykładem może być wpływ kaloryczności pożywienia. Od wielu wieków wiadomo, że niedożywienie jest czynnikiem sprzyjającym rozwojowi chorób, w tym infekcji. Obecnie wiemy, że za taki stan odpowiedzialne jest głównie niedostateczne spożycie białka, które wpływa na zmniejszenie ilości limfocytów T i nieprawidłowości w produkcji przeciwciał w odpowiedzi na antygeny dostające się do ustroju. Rozwiązaniem problemu nie jest, niestety, dieta wysokokaloryczna, bowiem również ona powoduje nieprawidłowości. Wraz z rozwojem otyłości prowadzi do zmniejszenia aktywności limfocytów T i B wobec antygenów. Co gorsza, leczenie otyłości poprzez ograniczenie kaloryczności diety również zaburza odpowiedź immunologiczną, ponieważ może prowadzić do zmniejszenia ilości leukocytów.
Składniki odżywcze niezbędne do wzmacniania odporności

Prezentujemy kilka najważniejszych składników odżywczych, które wpływają na różne fragmenty odpowiedzi immunologicznej.

• Witamina C – wielokrotne badania kliniczne z udziałem ochotników wykazały, że wysokie dawki witaminy C (wynoszące ok. 1 g na dobę) stosowane regularnie mogą łagodzić i skracać niektóre infekcje, szczególnie górnych dróg oddechowych. Nie do końca udało się wyjaśnić, czy witamina ta pomaga unikać tego typu infekcji. W niektórych badaniach wykazano przewagę witaminy nad placebo – szczególnie u osób, u których mogły występować jej niedobory, a także u aktywnych sportowców.
• Witamina A jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania skóry i błon śluzowych oraz do produkcji lizozymu występującego w ślinie, łzach i pocie, które stanowią pierwszą barierę ochronną organizmu. W przypadku niedoboru witaminy A zaburzeniu ulega różnicowanie komórek, prowadzące do zmniejszenia ilości i zakłócenia funkcji limfocytów (głównie produkcji przeciwciał).
• Witamina E – ta antyoksydacyjna substancja, podawana zwierzętom laboratoryjnym w dość dużych dawkach, powodowała zwiększenie produkcji przeciwciał i odporności na ataki mikroorganizmów. Udało się również zaobserwować zwiększenie odpowiedzi immunologicznej po podaniu szczepionek.
  
• Cynk jest niezbędny do funkcjonowania wielu enzymów biorących udział w odpowiedzi immunologicznej. Jego niedobór pogarsza stan skóry, ułatwiając wnikanie patogenów do organizmu, oraz zmniejsza ilość i aktywność limfocytów.
• Żelazo jest jednym z najważniejszych składników pokarmowych wpływających na układ immunologiczny. W organizmie człowieka znajduje się od czterech do pięciu gramów żelaza. Zaobserwowano, że jego niedobór może powodować większą wrażliwość na infekcje. Dzieje się tak poprzez zmniejszenie ilości limfocytów oraz pogorszenie funkcji fagocytów inaktywujących patogeny.

Jakie wnioski

Przedstawione powyżej zależności pochodzą zarówno z badań in vitro, jak i z eksperymentów na zwierzętach i ludziach, jednak nie można z nich wyciągnąć na razie żadnych klinicznych wniosków. Wyniki te pozwalają zobrazować złożoność zależności pomiędzy składnikami żywności a układem odpornościowym.

lek. med. Paweł Kańka

"Farmacja i Ja", wrzesień 2010