Kobiecy zawał serca

Dr hab. n. med. Janina Stępińska

Choroby z autoagresji

Bez układu immunologicznego organizm człowieka byłby bezbronny nie tylko wobec niebezpiecznych drobnoustrojów, ale nawet tych potencjalnie...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Rozwiąż swój problem

Ból głowy, gdy dokucza zbyt często, wymaga medycznej diagnozy. Po pierwsze, trzeba sprawdzić, czy nie jest on objawem jakiejś choroby somatycznej....

Rozmowa z prof. dr hab. n. med. JANINĄ STĘPIŃSKĄ, kierownikiem Kliniki Intensywnej Terapii Kardiologicznej Instytutu Kardiologii w Warszawie.

Do niedawna o ostrym zespole wieńcowym, czyli zawale serca, mówiło się niemal wyłącznie w kontekście mężczyzn...

Tak, to prawda. Uważano, że mężczyźni to główna grupa ryzyka. Przekonanie o związku zawału serca z płcią męską było tak rozpowszechnione, że  profilaktyka była nakierowana przede wszystkim na mężczyzn. Uważano, że to ich należy nakłaniać do ograniczenia palenia papierosów, przekonywać do regularnej kontroli ciśnienia tętniczego. Akcja profilaktyczna odniosła dobre skutki. Mężczyźni zaczęli dbać o własne zdrowie i zachorowalność na zespoły wieńcowe zmalała.

Co takiego się wydarzyło, że zaczęto interesować się kobiecym zawałem? Czy nagle zaczęłyśmy chorować?

Nie, kobiety również chorowały na chorobę wieńcową, miały zawał, ale uważano, że to rzadkość. Dopiero dwadzieścia kilka lat temu okazało się, że częstość ostrych zespołów wieńcowych u kobiet jest porównywalna, tylko występują one o 10 lat później niż u mężczyzn. Ta różnica wynika z ochrony, jaką dają kobiecie estrogeny. Dlatego tak dużo pacjentek zgłasza się do lekarza w okresie okołomenopauzalnym, gdy poziom tych hormonów znacząco się obniża. Wtedy zwiększa się liczba chorych z nadciśnieniem tętniczym, nasilają się zaburzenia lipidowe. Mężczyźni najczęściej mają zawał serca w wieku 45-60 lat. Kobiety są o około 10 lat starsze, przez co występują u nich inne choroby współistniejące. Częściej mają cukrzycę, nadwagę, mniej wydolne nerki. W ich przypadku ryzyko związane z leczeniem jest większe, a zawał groźniejszy w skutkach. Dlatego szczególnie powinny dbać o siebie pacjentki z grupy ryzyka, czyli z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami lipidów, palące papierosy lub obciążone genetycznie. Zainteresowanie chorobami układu krążenia u kobiet wzrosło, gdy okazało się (po analizie przyczyn umieralności według WHO, jak również na terenie Unii Europejskiej), że są one głównym powodem zgonów. Wcześniej powszechnie sądzono, że są to nowotwory. Dużo się mówi o chorobach onkologicznych, kobiety są w tym kierunku edukowane, coraz częściej robią badania profilaktyczne, bojąc się zachorowania. Niewiele kobiet ma świadomość, że główną przyczyną umieralności są choroby układu krążenia, a wśród nich zawał serca. Jeśli spytamy przypadkową kobietę, z jakiego powodu według niej kobiety umierają najczęściej, to pewnie usłyszymy odpowiedź, że z powodu nowotworów. To przekonanie głęboko utkwiło w świadomości i – co trzeba podkreślić – dotyczy ono też nas, lekarzy. Rozpoznanie choroby wieńcowej, ostrego zespołu wieńcowego jest trudniejsze u kobiet.

Może bierze się stąd, że objawy zawału u kobiet i mężczyzn są różne?

Tak, ale nie tylko. To prawda, że kobiety mają mniej typowe dolegliwości. Rzadziej skarżą się na bóle zlokalizowane typowo w klatce piersiowej za mostkiem, promieniujące do barków i szyi. Badanie elektrokardiograficzne jest mniej diagnostyczne u kobiet, niż u mężczyzn. Sytuacji nie ułatwia także wynik EKG wysiłkowego, które u kobiet częściej wypada fałszywie dodatnie lub fałszywie ujemne, więc rozpoznanie choroby wieńcowej jest trudniejsze. Jeśli więc kobieta zgłasza się do lekarza z powodu bólów, które ją niepokoją lub z gorszym samopoczuciem, a do tego ma mniej typowe dolegliwości oraz mniej typowe EKG, postawienie właściwej diagnozy może być trudne. Nowoczesna diagnostyka tomograficzna, może w tej grupie chorych bardzo przydatna. Ból zawałowy może również nie mieć typowego charakteru; u kobiet ekwiwalentem bólu mogą być nudności, wymioty, zasłabnięcie z towarzyszącymi potami.. Kobiety później wzywają pomoc. Dodatkowo, przez pokutujący w społeczeństwie przesąd o zawale jako męskiej chorobie, u kobiet częściej podejrzewa się nerwicę, niekiedy wiąże się objawy z menopauzą. Dłuższy czas od początku dolegliwości do pierwszego kontaktu z lekarzem, dłuższy czas od pierwszego kontaktu do rozpoznania powodują, że pierwotna angioplastyka wykonywana jest u kobiet później niż u mężczyzn. A my, lekarze, walczymy o to, aby był jak najkrótszy. Znane jest powiedzenie: „Czas to mięsień”. Im szybciej otworzy się naczynie, którego zamknięcie jest przyczyną zawału, tym mniej uszkodzony będzie mięsień serca. A trzeba pamiętać, że w Polsce można to zrobić z powodzeniem w bardzo krótkim czasie – jest ponad 100 pracowni hemodynamicznych, czynnych 24 godziny. Ale niepowodzenia wynikają najczęściej właśnie z opóźnienia pierwszego kontaktu z lekarzem.

Jaka jest skala zachorowalności na zawał wśród kobiet?

Kobiety stanowią 35-40% chorych na ostry zespół wieńcowy. W dużych międzynarodowych badaniach klinicznych dotyczących chorych z zawałem serca, kobiety stanowiły ok. 20% populacji badanej. Teraz sytuacja jest nieco lepsza: stanowią 30%, więc wyniki badań mogą być odnoszone do obu płci.

Czy ta sytuacja ulegnie poprawie?

Na pewno. O zagrożeniu kobiet chorobami układu krążenia mówimy coraz więcej. W latach 80. na sesję amerykańskiego towarzystwa kardiologicznego zapraszano kobiety tylko po to, by je szkolić, jak pomóc mężczyznom uchronić się przed zawałem serca. Na szczęście, już wiemy, że nie tylko mężczyzn należy edukować, jak można uchronić się przed zawałem.

"Farmacja i Ja", luty 2011