Cieszy oczy i serce

Ze względu na piękne kwiaty często sadzony jest jako roślina ozdobna w parkach i ogrodach. Ale nie tylko oko cieszy się jego urokiem. Również serce może korzystać z jego dobroczynnego wpływu, tym razem leczniczego.

Głóg (Crategus) to grupa około 200 gatunków krzewów lub niewielkich drzew należących do rodziny różowatych. Medycyna wykorzystuje dwa jego gatunki: głóg dwuszyjkowy (C. oxycantha) oraz jednoszyjkowy (C. monogyna). W celach leczniczych zbiera się i suszy kwiatostany (z najbliższymi liśćmi) oraz owoce. Pozostałe gatunki, m.in. głóg szkarłatny (C. intricata) będący najpopularniejszą odmianą ozdobną, o intensywnie czerwonych, pełnych kwiatach nie mają zastosowania w medycynie.

Bogaty we flawonoidy

Właściwości lecznicze przetworów głogu wynikają z obecności flawonoidów, takich jak witeksyna i ramnozyd witeksyny, rutyna, rutozyd, kwercetyna. Te polifenolowe związki są roślinnymi antyoksydantami, chroniącymi przed szkodliwym wpływem wolnych rodników. W świetle prowadzonych od ponad pół wieku badań wydaje się, że może to mieć znaczenie dla powstrzymania rozwoju chorób ustrojowych, w których kluczowymi zmianami są zwyrodnienie, niedokrwienie lub martwica tkanek.

Wydaje się, że ochrona ta ma również znaczenie w zapobieganiu wielu chorobom cywilizacyjnym, m.in. chorobie niedokrwiennej serca, zawałom, nowotworom, cukrzycy, chorobie reumatycznej. Flawonoidy wykazują właściwości przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwzakrzepowe, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe oraz przeciwkancerogenne.

Dobroczynny wpływ na serce

Lecznicze zastosowanie głogu zdaje się potwierdzać te zjawiska. Od wielu lat jego przetwory postrzegane są jako łagodne leki nasercowe, które poprzez rozszerzanie naczyń wieńcowych zwiększają dopływ krwi do mięśnia sercowego. Działają również bezpośrednio na mięsień sercowy - nieznacznie zwiększając siłę i zmniejszając częstotliwość skurczów serca. Wymienione wyżej mechanizmy sprawiają, że serce jest lepiej ukrwione (większy dopływ tlenu i szybsze usuwanie metabolitów), a co za tym idzie, pracuje znacznie ekonomiczniej, zwiększając przerwy między poszczególnymi skurczami. To wszystko może wystarczyć, aby ograniczyć ryzyko wystąpienia niedokrwienia mięśnia sercowego. Badania naukowe nad tym zagadnieniem prowadzone są od połowy XX w. Wielokrotnie udało się potwierdzić opisywane właściwości, dzięki czemu przetwory z głogu znalazły swoje miejsce w farmakopeach.

Ochrona mózgu

Dobroczynny wpływ nie ogranicza się jedynie do serca i naczyń wieńcowych. Udało się zaobserwować działanie głogu na mózg i tętnice mózgowe. W 2004 r. naukowcy z Pekinu opublikowali wyniki badań nad wpływem flawonoidów z głogu na ochronę przed uszkodzeniem mózgu. Badanie przeprowadzono wprawdzie na gryzoniach, jednak udało się zaobserwować mechanizm działania flawonoidów. Okazało się, że chroniąc przed wolnymi rodnikami, zwiększają one ilość biologicznie aktywnego tlenku azotu, który rozszerza naczynia mózgowe, tym samym zwiększając dopływ tlenu do tkanki mózgowej i zmniejszając ryzyko udaru niedokrwiennego mózgu. Ważne jest, że działanie przetworów głogu jest łagodne i długotrwałe, co zapobiega nagłym zmianom ukrwienia i eliminuje ryzyko uszkodzenia ścian małych naczyń.

Nie bez znaczenia jest również rozkurczowe działanie głogu na drogi moczowe. Dzięki temu następuje niewielkie zwiększenie wydalania moczu, co wraz z wpływem na naczynia powoduje łagodne obniżenie ciśnienia krwi.

Na problemy trawienne

Starożytna medycyna chińska zalecała stosowanie przetworów z głogu w celu poprawy trawienia i leczenia zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Poza rozkurczającym wpływem na jelita, głóg prawdopodobnie zwiększa wydzielanie żółci i produkcję enzymów trawiennych, które są odpowiedzialne za rozkład ciężkostrawnych tłuszczów.

lek. med. Paweł Kańka

„Farmacja i ja”, kwiecień 2008