Głóg na serce

Wyciągi z głogu stanowią potencjalny środek użyteczny w przewlekłej niewydolności krążenia

Wiosenny sprzymierzeniec

Kwitnący wiosną pierwiosnek lekarski (Primula veris vel officinalis) nie tylko daje nadzieję na cieplejsze dni, ale może też przynieść ulgę w...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Na czarną godzinę… bez czarny

Bioflawonoidy – kwercetyna i rutyna, antocyjaniny, witaminy A i C to tylko kilka składników odpowiedzialnych za farmakologiczną aktywność owoców...

Liście, kwiaty i niedojrzałe owoce głogu są bogatymi źródłami oligomerycznych proantocyjanidyn, korzystnie wpływających na serce. Oprócz tego zawierają niewielkie ilości flawonoidów. Głogu używa się w postaci wyciągów płynnych lub stałych zamkniętych w kapsułkach lub tabletkach.

Głównymi składnikami różnych części głogu (Crataegus oxyacantha, Crataegus monogyna oraz Crataegus levigata) są aminy – tyramina, acetylocholina i ß-fenyloetyloamina – saponiny triterpenowe (wśród nich kwas oleanolowy, ursolowy, krategolowy, kawowy i chlorogenowy) oraz katechiny i epikatechiny. Przede wszystkim zaś głóg zawiera flawonoidy – najbardziej istotne ze względu na działanie farmakologiczne, wraz z ich glikozydami (kwercetyna, rutyna, witeksyna, izowiteksyna, orientyna, izoorientyna, apigenina, hyperozyd) oraz oligomeryczne proantocyjanidyny (OPC) o niskim stopniu polimeryzacji. Za kardioprotekcyjne działanie głogu odpowiedzialny jest unikalny zestaw dwóch ostatnich grup związków. Warto zaznaczyć, że różne odmiany głogu oraz różne części rośliny mają różną zawartość składników aktywnych.

Wpływ głogu na układ krążenia

Chociaż wielu flawonoidom występującym przecież powszechnie w świecie roślin przypisuje się pozytywny wpływ na układ krążenia, to wydaje się, że ich kombinacja w owocach głogu wykazuje szczególnie dobroczynny wpływ na jego funkcjonowanie. Działanie to przejawia się przede wszystkim działaniem inotropowym dodatnim i chronotropowym ujemnym oraz stabilizacją krążenia wieńcowego i efektywności wykorzystania tlenu. Wynika z tego skuteczne przeciwdziałanie niedo-krwieniu mięśnia sercowego. Współdziałając z witaminą C, flawonoidy pełnią istotną rolę w utrzymaniu stabilności naczyń krwionośnych. W badaniach na zwierzętach potwierdzono znaczący efekt relaksacji naczyń krwionośnych oraz wzmożenie dynamiki mięśnia sercowego po podaniu wyciągu z głogu. Ustalono, że wydłuża on również okres refrakcji mięśnia sercowego, zmniejszając w ten sposób ryzyko arytmii. Niektóre badania wskazują, że głóg może także wywierać pozytywny wpływ na profil lipidowy krwi uwarunkowany działaniem katechin, saponin triterpenowych oraz kwercetyny, choć obserwacja ta wymaga jeszcze ostatecznego potwierdzenia. Z badań klinicznych wynika, że wyciągi z głogu stanowią potencjalny środek użyteczny w przewlekłej niewydolności krążenia. Wywołują też statystycznie istotną poprawę tolerancji wysiłku fizycznego.

Wykorzystanie w terapii

Wymienione właściwości preparatów głogu wykorzystywane są w terapii – zalecane w przypadkach degeneracji mięśnia sercowego, choroby naczyń wieńcowych, duszności, arytmii, choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia i osłabienia mięśnia sercowego u pacjentów, u których nie ma jeszcze potrzeby stosowania glikozydów naparstnicy. Komisja E na podstawie opublikowanych danych zaaprobowała preparaty z liści i kwiatów głogu do stosowania przez pacjentów zakwalifikowanych do klasy II CHF (Congestive Heart Failure = przewlekła niewydolność serca) według NYHA (skala objawów niewydolności krążenia zaproponowana przez New York Heart Association). Użyteczność preparatów z owoców głogu musi zostać jeszcze ostatecznie potwierdzona.

Pozytywne efekty stosowania produktów uzyskiwanych z głogu są zwykle obserwowane po 2-6 tygodniach. Jako preparaty tonizujące pracę serca w większości przypadków są stosowane przez dłuższy czas. W zależności od rodzaju wyciągu i jego stężenia dawka jest precyzyjnie dobierana. Dlatego rutynowo stosuje się standaryzowane produkty wytwarzane przemysłowo. Nie poleca się samodzielnego przygotowywania np. naparów z głogu ze względu na trudną do przewidzenia dawkę substancji czynnych. Z powodu braku badań farmakokinetycznych preparaty z głogu nie powinny być stosowane w samoleczeniu. Pod kontrolą lekarza natomiast mogą stanowić zarówno terapię w początkowych stadiach niewydolności krążenia, jak i terapię komplementarną w zaleconym wcześniej postępowaniu leczniczym.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

Piśmiennictwo:

1. Chang Q., Zuo Z., Ho W.K.: Comparison of the pharmacokinetics of hawthorn phenolics in extract versus individual pure compound. J Clin Pharmacol, 2005, 45(1): 106-112.

2. Chang W.T., Dao J., Shao Z.H.: Hawthorn: potential roles in cardiovascular disease. Am J Chin Med, 2005, 33(1): 1-10.

3. Pittler M.H., Schmidt K., Ernst E.: Hawthorn extract for treating chronic heart failure: meta analysis of randomized trials. Am J Med, 2003, 114(8):665-674.

"Farmacja i Ja", luty 2011