Konopie. Dwa oblicza: lek i narkotyk, cz. 2

Konopie od wieków były wykorzystywane w celach leczniczych

Lipowy napar

Sama myśl o świeżym naparze lipowym o charakterystycznym słodkawym aromacie w chłodne listopadowe wieczory napawa ciepłem i spokojem. Kwiat lipy to...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Botanika dla astmatyka

Wiele lat temu medycyna miała do dyspozycji tylko surowceroślinne, potem wyizolowane z nich składniki aktywne, a w końcu ichsyntetyczne...

Kannabinoidy zawarte w konopiach wzbudziły zainteresowanie medycyny nie tylko jako składniki narkotyków, ale jako potencjalne leki. Punktem wyjścia do wykorzystania ich leczniczego działania stały się rozważania dotyczące mechanizmów ich negatywnego wpływu na organizm, m.in. roli receptorów kannabinoidowych.

Punktem uchwytu dla kannabinoidów w organizmie człowieka są receptory kannabinoidowe w błonach komórkowych – CB1 w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym, tkance tłuszczowej, przewodzie pokarmowym, sercu, płucach, mięśniach, wątrobie, śledzionie, nerkach, jajnikach, jądrach, prostacie i in., a CB2 w zakończeniach nerwów obwodowych i układzie immunologicznym.

Pobudzenie receptorów CB1 hamuje uwalnianie neuroprzekaźników, np. acetylocholiny, dopaminy, serotoniny, GABA, a wpływ na receptory CB2 manifestuje się zmianą odpowiedzi immunologicznej na różne czynniki. Przekładając to na sferę terapii chorób, pobudzenie receptora CB1 wpływa m.in. na odczuwanie bólu, apetytu, emocji, a CB2 poza odczuwaniem bólu na odpowiedź immunologiczną i łagodzenie procesów zapalnych.

Odkrycie i umiejscowienie receptorów kannabinoidowych stało się powodem poszukiwań endogennych substancji obecnych w organizmie człowieka, które oddziałują z tymi receptorami. Efektem poszukiwań były tzw. endokannabinoidy, a jako pierwszy zidentyfikowano anandamid, który oddziałuje zarówno z receptorem CB1 jak i CB2. Z czasem odkryto kolejne endokannabinoidy – noladine-ether, wirodhaminę, endowanilloid oraz oleoyetanolamid.

Dziś związki o różnej budowie chemicznej, które wpływają na receptory kannabinoidowe podzielono na kilka grup:

• wspomniane endokannabinoidy – wytwarzane w organizmie człowieka
• kannabinoidy naturalne (klasyczne) wyodrębniane z konopi
• kannabinoidy sztuczne uzyskane metodą syntezy, tzw. syntetyczne analogi
• związki kannabinomimetyczne naśladujące budowę i działanie kannabinoidów

Oto przegląd ich, głównie potencjalnych medycznych zastosowań, okupionych, niestety, licznymi działaniami niepożądanymi wynikającymi z depresyjnego wpływu na OUN – senność, zawroty głowy, niepokój.

Działanie przeciwbólowe endokannabinoidów oraz i kannabinoidów naturalnych jest wynikiem pobudzania receptorów CB1 w mózgu i obwodowych receptorów CB2. Badano ich skuteczność w leczeniu przewlekłych bólów pochodzenia nowotworowego i nienowotworowego. Prawdopodobnie mogą być użyteczne również w przypadkach migreny. Medycyna paliatywna to dziedzina, w której kannabinoidy, oprócz wspomnianego działania przeciwbólowego mają jeszcze inne wielokierunkowe zastosowanie. Hamują nudności i wymioty podczas chemioterapii, pobudzają apetyt u chorych wyniszczonych długotrwałą chorobą, hamują osłabienie mięśni.

Działanie przeciwnowotworowe poprzez obniżanie wzrostu m.in. komórek nowotworowych skóry poprzez indukcję apoptozy, hamowanie cyklu komórkowego i hamowanie angiogenezy to kolejne kierunki aktywności kannabinoidów w terapii.

Niektóre kannabinoidy o działaniu antagonistycznym do receptora CB1 redukują tkankę tłuszczową, stały się więc potencjalnymi czynnikami w celu leczenia otyłości brzusznej, szczególnie w stanach ryzyka sercowo-naczyniowego, m.in. poprzez obniżanie stężenia glukozy we krwi, poprawę wrażliwości na insulinę. Oddziaływanie kannabinoidów z receptorem CB1 w wątrobie obniża syntezę kwasów tłuszczowych i poprawia profil lipidowy.

Wspomniane efekty wykorzystywane mogą być w przyszłości w terapii chorób układu krążenia, w tym działania hipotensyjnego. Regulacja przekaźnictwa w układzie nerwowym może okazać się kolejnym potencjalnym zastosowaniem kannabinoidów w leczeniu choroby Parkinsona i padaczki, neuroprotekcja – w terapii udarów mózgu, a obniżanie ciśnienia śródgałkowego – w leczeniu jaskry.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

Piśmiennictwo:
1. Krajnik M., Żylicz Z.: Kannabinoidy w medycynie paliatywnej. Pol. Med. Pal. 2003; 2(2): 123-131. 2. Zahorska-Markiewicz B., Kocełak P.: Rola układu kannabinoidowego w regulacji poboru pokarmu. Endokrynol. Otył. Zab. Przem. Mat. 2005,1(2): 12-17. 3. Kazula A.: Zastosowanie naturalnych kannabinoidów i endokannabinoidów w terapii. Post. Farmakoter. 2009; 65(2): 147-160.

Już we wrześniu część trzecia na temat konopi - Konopie w dermatologii

„Farmacja i Ja" czerwiec 2011