Kurkumina: detoksykacja i ochrona wątroby

Coraz więcej dowodów świadczy o związku pomiędzy nowoczesnym stylem życia i występowaniem chorób przewlekłych. Połączenie stresu oksydacyjnego ze stresem psychicznym prowadzi do potencjalnych uszkodzeń komórek organizmu.

Obecnie ludzki organizm jest szczególnie narażony na stres oksydacyjny, czyli zaburzenie równowagi oksydacyjno-antyoksydacyjnej, spowodowany m.in. obecnością w organizmie wielu substancji obcych (leki, używki, zanieczyszczenia środowiskowe), ale też stresem psychicznym, brakiem ruchu, przejściem ze spożywania żywności nieprzetworzonej do przetworzonej, poddawanej zabiegom termicznym. Stres oksydacyjny prowadzi do potencjalnych uszkodzeń komórek organizmu. Większość komórek toleruje średni stopień stresu oksydacyjnego, ponieważ mają one zdolność ochrony antyoksydacyjnej oraz systemy naprawcze, które rozpoznają i naprawiają uszkodzone lub nadwyrężone cząsteczki związków.

Liczne obserwacje in vitro i in vivo sugerują, że stres oksydacyjny i związane z nim uszkodzenia komórkowe przekładają się na różnorodne zaburzenia, w tym przewlekłe uszkodzenia wątroby, stany zapalne i zwłóknienie wątroby. Stres oksydacyjny jako element przebiegu reakcji peroksydacji lipidów jest też uznawany za jeden z krytycznych czynników związanych z genezą i rozwojem niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby i raka wątroby.

Znaczenie kurkuminy

Istnieje wiele możliwych strategii zapobiegania stresowi oksydacyjnemu. Jedną z nich jest stosowanie fitozwiązków – substancji pochodzenia roślinnego o szerokim spektrum działań biologicznych, mających aktywność antyoksydacyjną. Najbardziej obiecujące z nich okazują się karoteny, kwas askorbowy, kwas foliowy, witami-na E oraz duża grupa polifenoli. Do ostatniej grupy należą kurkuminoidy.
Historia stosowania ostryża długiego (Curcuma longa), a następnie wyizolowanych z niego kurkuminoidów z głównym związkiem – kurkuminą, jest długa.

Potwierdzono antyoksydacyjne właściwości tych związków, dzięki którym chronią one DNA komórek, obniżając ryzyko mutacji i innych uszkodzeń genetycznych. Uaktywniają też enzymy wprzęgnięte w procesy detoksykacyjne w wątrobie poprzez wpływ na enzymy detoksykacyjne – glutation i S-transferazę. Kurkumina może też zmniejszać natężenie mediatorów ścieżki zapalnej w obrębie wątroby, co manifestuje się ograniczaniem jej stanów zapalnych. Stałe dostarczanie kurkuminy wydaje się blokować pewne mechanizmy uszkadzające wątrobę pod wpływem endotoksyn i chronić ją przed bezpośrednim działaniem toksyn zewnętrznych.

Sposoby podawania preparatów kurkuminy

Dostępność biologiczna kurkuminy, jak wielu innych glikozydów polifenoli jest możliwa dopiero po jej przemianie przez florę jelitową w obecności kwasu mlekowego. Wydaje się możliwe zwiększenie jej dostępności poprzez dbanie o prawidłowy skład i utrzymanie naturalnej flory bakteryjnej jelit.

Prowadzi się też próby innego niż dożylne podawania preparatów kurkuminy, np. doustne. Trwają prace nad tworzeniem preparatów w formie kapsułek, liposomów i innych wielokompartmentowych postaci leku chroniących substancję w początkowym odcinku przewodu pokarmowego, a pozwalających na jej dotarcie do jelita. Obserwacje wskazują, że kurkumina jest dobrze tolerowana. Nawet w dużych dawkach (do 8 g dziennie) nie ma ona działania toksycznego.

W następnym numerze przyjrzymy się zjawisku stabilności i biodostępności kurkuminy.


Zwiększanie biodostępności

Ze względu na dość niską biodostępność kurkuminy po podaniu doustnym, trwają prace nad jej zoptymalizowaniem. Sposoby zwiększania biodostępności kurkuminy, a przez to skuteczności jej działania, to m.in. dodatek fosfolipidów zawartych w lecytynie sojowej lub piperyny. Stosowanie kompleksu kurkumina--fosfolipidy sojowe pozwala na uzyskanie znacznie lepszych parametrów stabilności kurkuminy. Wynika to przede wszystkim z wyższej stabilności hydrolitycznej takiego połączenia w porównaniu z czystą kurkuminą zawartą w zwykłych wyciągach z kłączy ostryża.

W połączeniu z fosfolipidami kurkumina nie jest narażona w środowisku jelita cienkiego na szybki rozkład hydrolityczny i utratę swoich właściwości. W związku z tym kompleks kurkumina-fosfolipidy zapewnia również wysoką biodostępność kurkuminy po podaniu doustnym. Dzieje się tak i ze względu na stabilność kompleksu, i ze względu na specyfikę fizykochemiczną samych fosfolipidów

dr n. farm. KATARZYNA ŻUROWSK

„Farmacja i Ja" listopad 2011

Piśmiennictwo
1. O’Connell M.A., Rushworth S.A.: Curcumin: potential for hepatic fibrosis therapy? Br. J. Pharmacol 2008; 153: 403-405.
2. Bengmark S et al.: Plant-derived health – the effects of turmeric and curcuminoids. Nutr. Hosp. 2009; 24(3):273-281.
Ha H.L. et al.: Oxidative stress and antioxidants in hepatic pathogenesis. World J Gastroenterol 2010; 16(48): 6035-6043.