Na czarną godzinę… bez czarny

Dobroczynne działanie czarnego bzu

Wytrawny zapach rozmarynu

Liść rozmarynu wykorzystywany jest najczęściej jako przyprawa. I słusznie. Ten surowiec farmaceutyczny o różnorodnym korzystnym wpływie na układ...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Dziurawiec dla atopików

Standardem leczenia atopowego zapalenia skóry są maści steroidowe. Obiecujące wyniki leczenia dziurawcem być może pozwolą zastąpić obarczone...

Bioflawonoidy – kwercetyna i rutyna, antocyjaniny, witaminy A i C to tylko kilka składników odpowiedzialnych za farmakologiczną aktywność owoców bzu czarnego. W ostatnich latach znaleziono w nich jeszcze inne, dzięki którym bez czarny jest bardzo cenionym surowcem roślinnym.

Ograniczona liczba badań sprawia, że wiedza o mechanizmie działania bzu czarnego nie jest kompletna, jednak to, co wiadomo, napawa optymizmem. Sok z czarnego bzu to nie tylko smaczny dodatek do herbaty podczas przeziębienia, traktowany od wieków jako naturalny antybiotyk. Przeprowadzone dotąd badania dowiodły, że składniki owoców bzu czarnego potrafią wyeliminować mechanizm, poprzez który hemaglutyniny na powierzchni komórki wirusa ułatwiają jego wniknięcie do komórek atakowanego organizmu i replikację w jego wnętrzu. Izraelscy naukowcy stwierdzili na podstawie badań klinicznych, że syropy zawierające wyciągi z kwiatów i owoców bzu czarnego neutralizują i redukują zdolność wirusów grypy typu A i B do wywoływania infekcji. Podobne wyniki uzyskano też dla wirusa HIV oraz HSV-1. Wpływ bzu czarnego na układ immunologiczny człowieka zdrowego oraz chorych na infekcje wirusowe lub inne choroby związane z obniżeniem odporności wiąże się również z produkcją niektórych cytokin aktywujących fagocyty (TNF-α i interleukiny IL-1β, IL-6, IL-8, IL-10) i ułatwianiem ich wędrówki do tkanek objętych stanem zapalnym.

Bez czarny kontra miażdżyca

Spożywanie przetworów bzu czarnego podwyższa barierę antyoksydacyjną organizmu, co również ma znaczenie w okresie zwalczania infekcji, ale nie tylko. Od dawna wiadomo, że wiele chorób związanych jest z tzw. stresem oksydacyjnym. Dotyczy to m.in. chorób układu krążenia i schorzeń naczyń obwodowych. Wbudowywanie się antocyjanin bzowych w śródbłonek komórek ustalili naukowcy amerykańscy. Zjawisko to jest odpowiedzialne za zwiększenie bariery antyoksydacyjnej, a może też mieć wpływ na ochronę śródbłonka naczyń krwionośnych w miażdżycy. Wykazuje też ochronne działanie na frakcję cholesterolu LDL, której podwyższony poziom i znaczny stopień oksydacji jest uznawany za jeden z głównych czynników rozwoju miażdżycy. Stosowanie preparatów bzu czarnego w postaci stałej lub płynnej może przyczyniać się do korzystnego wpływu na stężenie cholesterolu i triglicerydów we krwi, ale brak jeszcze ostatecznych ustaleń w tej kwestii. Potrzebne są dalsze badania.

Bez czarny a cukrzyca

Dotychczas prowadzone badania in vitro zdają się potwierdzać ludowe zastosowanie kwiatów bzu czarnego jako leku skutecznego w cukrzycy. Działanie zawartych w nich substancji czynnych polega najprawdopodobniej na znaczącym wzmożeniu wychwytu glukozy, oksydacji glukozy oraz glikogenezy. Ten sam wyciąg stymulował też komórki trzustki do wydzielania insuliny. Zanim jednak kwiaty bzu czarnego będą zalecane w leczeniu cukrzycy, potrzebne są dalsze szczegółowe badania.

Przetwory z bzu czarnego są bezpieczne pod warunkiem, że owoce są ugotowane lub wysuszone. Świeżych, surowych owoców bzu czarnego nie powinno się spożywać ze względu na obecność glikozydu cyjanogennego – sambunigryny, która może powodować wymioty lub biegunkę. Podczas suszenia lub gotowania ulega ona rozkładowi. Brak informacji o interakcjach preparatów bzu z innymi lekami przy stosowaniu zalecanych dawek. Jedynie ze względu na możliwe działanie hipoglikemiczne chorzy na cukrzycę powinni kontrolować poziom glukozy we krwi podczas ich stosowania.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

Piśmiennictwo

1. Sambucus nigra (Elderberry) Altern Med Rev 2005;10(1): 51-55.
2. The effect of herbal Remedies on the Production of Human Inflammatory and Anti-inflammatory Cytokines. IMAJ 2002; 4: 919-922.
3. Colds and Influenza: A Review of Diagnosis and Conventional, Botanical, and Nutritional Considerations. Altern Med Rev 2007; 112(1):25-48.
sambucus nigra
Surowcem zielarskim są kwiaty (Sambuci Flos) i dojrzałe (czarne) owoce (Sambuci Fructus), rzadko liście i kora.

"Farmacja i Ja", październik 2010