Roślina z pazurem – hakorośl

Botanika dla astmatyka

Wiele lat temu medycyna miała do dyspozycji tylko surowceroślinne, potem wyizolowane z nich składniki aktywne, a w końcu ichsyntetyczne...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Rośliny w diagnostyce

Surowce roślinne są obecne w medycynie nie tylko ze względu na swój potencjał terapeutyczny. Okazuje się, że są takie związki pochodzenia...

Ta niezwykła roślina w stanie naturalnym występuje w Afryce. Rośnie na pustyni Kalahari, suchych stepach i sawannach Namibii, w Botswanie, Angoli, Zambii i Zimbabwe, na Madagaskarze i w innych południowych rejonach kontynentu afrykańskiego.

Harpagozyd w Afryce największe znaczenie miał i ma ze względu na właściwości pobudzające wydzielanie żółci. Stąd jego zastosowanie w łagodzeniu niestrawności i pobudzaniu apetytu. Tam też stosowany jest jako łagodny środek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. Rozpowszechnienie czarciego pazura poza Afrykę umożliwiło dokładniejsze rozpoznanie i dostęp do zawartych w jego korzeniu substancji aktywnych, z których najcenniejsze dla medycyny okazały się gorzkie irydoidy – harpagozyd, harpagid i prokumbid, nawiązujące nazwami do łacińskiej nazwy rośliny – obecne w roślinie w ilości do 3%. Inne substancje, mniej charakterystyczne dla czarciego pazura to sterole, w tym β-sitosterol, cukry, flawonoidy, takie jak kemferol i luteolina, kwasy fenolowe (kawowy, cynamonowy, chlorogenowy), tłuszcze i wosk. Ze względu na obecność wymienionych irydoidów korzeń czarciego pazura oraz otrzymywane z niego przetwory – najczęściej wyciągi – stosowane są jako środki o działaniu przeciwzapalnym, łagodnym przeciwbólowym i przeciwreumatycznym. Głównie z tego powodu stosowany jest w Europie i Ameryce Północnej – zarówno w postaci preparatów doustnych, jak i podawanych na skórę – w leczeniu reumatyzmu, zapalenia nerwów, zapalenia stawów, bólów krzyża, a także dny moczanowej.

Skuteczność działania

W oficjalnej monografii Komisji E Harpagophytum uznaje się za skuteczny w obu wspomnianych kierunkach działania – łagodzeniu zgagi i poprawie apetytu oraz w chorobach zwyrodnieniowych układu ruchu. Zalecenia lecznicze zostały oparte na wynikach badań, których zadaniem było wykazanie działania przeciwbólowego i przeciwzapalnego. Prowadzono doświadczenia na świnkach morskich i szczurach, jak również badania na pacjentach. Nie wszystkie wyniki badań potwierdzały skuteczność wyciągów z Harpagophytum porównywalną z lekami przeciwbólowymi, ale dały wiedzę o możliwości zmniejszenia dawek leków przeciwbólowych, głównie niesterydowych leków przeciwzapalnych, w czasie stosowania wyciągów z korzenia czarciego pazura. Ustalono, że mechanizm działania przeciwzapalnego opiera się na dobrze znanym zjawisku hamowania cyklooksygenazy-2 i lipooksygenazy. Chociaż stosowanie preparatów z czarciego pazura wydaje się obiecujące, to z pewnością potrzeba dalszych dowodów na jego skuteczność oraz długoterminowe bezpieczeństwo stosowania. Wprawdzie w odpowiednich dawkach doraźne stosowanie jest bezpieczne, ale mogą wystąpić objawy uboczne dotyczące głównie układu pokarmowego. Wyciągi z korzenia Harpagophytum hamują niektóre enzymy cytochromu P450, stąd możliwy jest wpływ na liczne substancje lecznicze metabolizowane przy udziale tych enzymów. Należą do nich kumaryny, leki przeciwnadciśnieniowe, przeciwdrgawkowe, przeciwcukrzycowe, przeciwdepresyjne, statyny i inhibitory pompy protonowej.

Stosowane dawki

W medycynie tradycyjnej krajów południowej Afryki najczęściej sporządzano odwary i napary ze świeżych bądź suszonych korzeni Harpagophytum. Obecnie w Europie stosowane są głównie wyciągi płynne lub suche w postaci kropli lub kapsułek twardych. Większość produktów standaryzowana jest na zawartość głównego irydoidu – harpagozydu lub całej grupy irydoidów, o której wspomniałam wyżej. Skuteczność terapeutyczną wykazano dla preparatów dostarczających 50-100 mg harpagozydu dziennie, co odpowiada średnio 1,8-2,4 g przeciętnego wyciągu suchego.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

„Farmacja i Ja”, maj 2010