Stevia rebaudiana – słodycz do potęgi

Szeroką dziedziną, w której może być wykorzystywana stewia, jest dermatologia i kosmetyka

Peruwiański skarb

W górach Ameryki Południowej rośnie kilkunastocentymetrowa roślina, której wszechstronne właściwości lecznicze zaskakują naukowców. To Lepidium...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Kurkumina: detoksykacja i ochrona wątroby

Coraz więcej dowodów świadczy o związku pomiędzy nowoczesnym stylem życia i występowaniem chorób przewlekłych. Połączenie stresu oksydacyjnego ze...

Dwa składniki, stewiozyd i wspomagający go rebaudiozyd, są odpowiedzialne za słodkość liści stewii. Ich słodycz jest od 150 do 300 razy większa od słodyczy sacharozy.

Stereotyp słodkości jest niepodzielnie związany z cukrem zwanym sacharozą i innymi węglowodanami. Grupę tych związków wzbogacają niektóre alkohole wielowodorotlenowe, z gliceryną na czele. Wiedza zdobywana przez ostatnie dziesięciolecia potwierdza, że do grupy substancji słodzących można dodać pozyskiwane z roślin niektóre substancje o charakterze białkowym, jak również steroidowym.

Słodkie steroidy

Steroidy o słodkim smaku nie są popularne w świecie roślinnym. Ich obecność wykryto do tej pory zaledwie w kilku roślinach. Jedną z nich jest stewia (Stevia rebaudiana). Jeszcze jakiś czas temu znana jedynie rdzennym mieszkańcom Paragwaju i Brazylii, pod koniec XVI w. poznana przez Europejczyków. Nie od razu wiadomo było, dlaczego nadziemna część rośliny, a zwłaszcza liście stewii, jest słodka. Dopiero XIX i XX wiek, wraz z rozwojem fitochemii, przyniósł odpowiedź na to pytanie. Za słodycz liści stewii okazał się odpowiedzialny stewiozyd – związek o charakterze glikozydu diterpenowego. Jego część aglikonowa – stewiol ma strukturę zbliżoną do struktury hormonów steroidowych. Dokładniejsza analiza właściwości stewiozydu wykazała, że jego słodycz  jest od 150 do 300 razy (według różnych źródeł) większa od słodyczy sacharozy. Drugim słodkim składnikiem liści stewii, wspomagającym słodycz stewiozydu, jest rebaudiozyd.

Co ciekawe, niewielka ilość stewii wywołuje w jamie ustnej odczucie przyjemnej słodyczy określanej jako podobną do słodyczy lukrecji, z nieco gorzkawym posmakiem, zaś przekroczenie pewnej ilości sprawia, że po chwili odczuwania przyjemnej słodkości pojawia się odczucie nieprzyjemnej, intensywnej goryczy. Znawcy tematu twierdzą, że słodycz stewii różni się od słodyczy znanych wszystkim sacharozy i sztucznych słodzików.

Stewia w medycynie

W rejonie swego naturalnego występowania stewia znana była od stuleci. Wykorzystywano ją nie tylko jako naturalny słodzik do nadawania przyjemnego smaku napojom i potrawom oraz do żucia, ale również w celach leczniczych. Właściwości korzystne dla zdrowia obserwowano najpierw wśród stosujących ją członków plemion indiańskich Ameryki Południowej, a następnie ustalono na podstawie nowoczesnych medycznych metod badawczych. Związki zawarte w liściach stewii wykazują potencjalne działanie hipotensyjne oraz przeciwcukrzycowe. Ostatnio pojawiły się też doniesienia potwierdzające jej możliwe działanie spazmolityczne i przeciwdrobnoustrojowe, co wykorzystywane jest m.in. w zapobieganiu próchnicy.

Stewia w farmacji

Słodycz stewiozydów może być cenna nie tylko w terapii, ale również w technologii postaci leku, szczególnie dla pacjentów chorych na cukrzycę. Gorycz, kwaśność lub nieprzyjemny posmak wielu substancji leczniczych bywa problemem podczas procesu tworzenia leków, więc istnieje potrzeba ich eliminowania. Wyciągi z liści stewii lub sam stewiozyd, rebaudiozyd lub ich mieszanka mogłyby stanowić wydajny sposób na zamaskowanie nieprzyjemnych odczuć smakowych w przebiegu wielu terapii oraz metodę na powstrzymywanie się od jedzenia słodkich pokarmów. Stewia jest bardzo pożądanym surowcem roślinnym, który może dostarczać słodyczy pozbawionej kalorii, i to nie tylko w przemyśle farmaceutycznym, ale głównie w przemyśle spożywczym. Do tej pory jedynie Japonia wykorzystuje tę właściwość stewii na szeroką skalę w przemyśle spożywczym. Od 30 lat substancje słodzące zawierające wyciągi ze stewii traktuje się tam na równi z innymi zamiennikami cukru. Słodkie wyciągi ze stewii służą cukiernikom, producentom napojów, słodyczy, jak również wszystkim tym, którzy w imię dbałości o sylwetkę samodzielnie przygotowują potrawy i wypieki w domu.

Stevia rebaudiana

Szeroką dziedziną, w której może być wykorzystywana stewia, jest dermatologia i kosmetyka. Już dawno zauważono, że liść stewii nałożony na niewielką ranę na skórze początkowo powoduje pieczenie, ale po chwili zmniejsza ból. Stewia sprzyja też gojeniu i łagodzeniu podrażnień skóry, stąd jej zastosowanie w składzie maseczek, również tych polecanych do cer trądzikowych.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

„Farmacja i Ja”, czerwiec 2010