Trzy kolory – bratek

Fiołek trójbarwny ma nieduże płatki, bladofioletowe i żółtawo-białe

Cieszy oczy i serce

Ze względu na piękne kwiaty często sadzony jest jako roślina ozdobna w parkach i ogrodach. Ale nie tylko oko cieszy się jego urokiem. Również serce...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Konopie. Dwa oblicza: lek i narkotyk, cz. 2

Kannabinoidy zawarte w konopiach wzbudziły zainteresowanie medycyny nie tylko jako składniki narkotyków, ale jako potencjalne leki. Punktem wyjścia...

Fiołek trójbarwny (Viola tricolor), zwany też bratkiem, jest najbardziej niepozorny wśród innych przedstawicieli rodzaju Viola. Nie zwraca uwagi ani wyraźnymi barwami płatków jak bratek ogrodowy, ani nie pachnie jak fiołek wonny. Ma jednak dobroczynne działanie na skórę.

Ziele fiołka trójbarwnego to surowiec farmaceutyczny o niebagatelnym znaczeniu. Znany od wieków, wciąż cieszy się zainteresowaniem. Blisko z nim spokrewniony fiołek polny (Viola arvensis) traktowany jest w fitoterapii na równi i czasem oba stosowane są zamiennie. Nawet wygląd mają podobny, tylko fiołek polny ma płatki jeszcze drobniejsze i bladożółte.

Dobroczynne działanie składników aktywnych

Główne zastosowanie fiołka trójbarwnego związane jest z korzystnym działaniem na skórę. Wynika to z wielokierunkowego działania całego zespołu składników aktywnych.

• Po pierwsze – karotenoidy spełniają rolę naturalnych antyoksydantów biorących udział w protekcji skóry narażonej na szkodliwe czynniki zewnętrzne, a głównie promieniowanie UV. Zeaksantyna oraz wiolaksantyna wraz ze swoimi izomerami przyczyniają się też do podwyższenia bariery ochronnej skóry.
• Po drugie – naturalna witamina E tokoferol spełnia niezbędną rolę w procesach ochrony struktury skóry oraz jej składników enzymatycznych oraz sprzyja utrzymaniu stałości strukturalnej tkanki łącznej oraz stabilności lipidowych membran komórkowych, jak i naturalnej warstwy lipidowej naskórka, przez co zapobiega nadmiernej utracie wody przez naskórek.
• Po trzecie – zespół flawonoidów ziela fiołka trójbarwnego, w tym rutyna, wiolantyna i glikozydy antocyjanowe, zapewnia kolejny poziom ochrony skóry oraz uszczelniania drobnych naczyń krwionośnych w jej obrębie, co przynosi wymierną korzyść w przypadkach tzw. cery naczyniowej, w liszaju rumieniowatym, w kruchości i łamliwości naczyń krwionośnych, krwawych wylewach podskórnych i miażdżycy naczyń. Rutyna przedłuża również działanie witaminy C.
• Z kolei kwas salicylowy obecny w niewielkiej ilości w zielu fiołka działa przeciwzapalnie. Dzięki temu chroni skórę w przypadkach alergii. Stosowany zarówno wewnętrznie, jak i w postaci preparatów do użytku zewnętrznego, łagodzi podrażnienia skórne.
• Ponadto śluzy zawarte w zielu fiołka trójbarwnego dopełniają skuteczności pielęgnacyjnej tych preparatów, ponieważ mają działanie łagodzące i zmiękczające. Stosowane per os nieznacznie zwiększają wydzielanie śluzu oskrzelowego, regulują ruchy nabłonka rzęskowego i ułatwiają odkrztuszanie.

Różne zastosowanie bratka

Wiedza tradycyjna utrzymuje, że fiołek trójbarwny ma działanie „oczyszczające”. Wspomagając metabolizm komórkowy oraz działając moczopędnie, bratek odpowiada za usuwanie z organizmu zbędnych produktów przemiany materii. Dzieje się tak, ponieważ stymulowanie procesu wytwarzania moczu pociąga za sobą intensywny proces przesączania w kłębkach nerkowych i efektywne pozbywanie się z krwi zbędnych metabolitów i toksycznych produktów przemiany materii. Sądzi się, że niektóre związki zawarte w zielu tworzą w organizmie połączenia rozpuszczalne w wodzie ze zbędnymi produktami metabolizmu, a przez to łatwe do usunięcia z moczem. Zjawisko to korzystnie wpływa na cały organizm, a najbardziej widoczne jest na skórze. Dowody na wspomniane działanie znają szczególnie młodzi ludzie, którzy za radą babci regularnie piją napary z bratków.

Ziele pomocniczo wykorzystywane jest również w chorobach przebiegających z gorączką, w reumatyzmie, artrozach i miażdżycy. Co ciekawe, rzadko wykorzystywane w praktyce napary sprawdzają się również jako łagodny środek uspokajający i ułatwiający zasypianie oraz wspomagający nieprzerwany sen, szczególnie w sytuacjach stresowych.

Ziele bratka łagodzi także dolegliwości występujące przy przeziębieniu i infekcjach górnych dróg oddechowych, zarówno dzięki działaniu przeciwzapalnemu, jak i wykrztuśnemu, co z kolei wynika z obecności saponin. Ponieważ najbogatszym ich źródłem jest korzeń bratka, w tym celu stosuje się ziele wraz z korzeniem. Ze względu na łagodny charakter działania substancji, ziele bratka kojarzy się z innymi surowcami o podobnym działaniu.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

„Farmacja i Ja”, lipiec/sierpień 2010