Aromat nadziei

Jedna z najstarszych i najbardziej kosztownych przypraw świata - kardamon malabarski - wzbudza dziś zasłużone zainteresowanie naukowców. Dlaczego?

Kardamon znano już w starożytności. W Egipcie, Grecji i Rzymie był wykorzystywany do produkcji perfum oraz jako środek pomagający zachować zdrowie zębów i dziąseł. Obecnie kardamon znajduje głównie kulinarne zastosowanie. Najczęściej można go spotkać w kuchni hinduskiej, gdzie stanowi dodatek zarówno do potraw słonych, jak i słodkich. W krajach arabskich i Turcji dodawany jest do kawy i herbaty, którym dodaje aromatu i wzmacnia ich właściwości pobudzające.

W Europie roślina ta jest znana głównie jako przyprawa do potraw słodkich i nieodłączny składnik przyprawy do pierników. Jej stosowanie jest szczególnie popularne w Skandynawii, gdzie trafia do wielu tradycyjnych wypieków. Popularność wynika pewnie z faktu, że - jak podają legendy - kardamon pojawił się na północy Europy już około tysiąca lat temu, kiedy Wikingowie przywieźli go z Konstantynopola.

Tysiące lat temu kardamon znalazł zastosowanie w medycynie hinduskiej, gdzie polecany był na problemy z układem pokarmowym, takie jak niestrawność, wzdęcia, gazy, skurcze żołądkowe, był też stosowany jako lek na otyłość. W krajach arabskich uchodził za afrodyzjak.

Lek na wrzody?

Współcześnie badania naukowe nad właściwościami leczniczymi kardamonu są prowadzone od stosunkowo niedawna, a przodują w nich naukowcy z Indii. W 2006 r. grupa z New Delhi opublikowała badania oceniające ochronne i lecznicze działanie kardamonu na śluzówkę żołądka. Szczurom, którym sztucznie wywoływano wrzody żołądka, podawano różne przetwory z kardamonu (olejek eteryczny, ekstrakt, rozpuszczalne bądź nierozpuszczalne frakcje ekstraktu) i oceniano skuteczność takiej ochrony.

Jak się okazało, wszystkie formy kardamonu znacząco zmniejszyły rozmiary zmian w błonach śluzowych. Różną skuteczność zaobserwowano w zależności od czynnika wywołującego zmiany, np. uszkodzenie wywołane etanolem ekstrakt redukował w około 70%. W przypadku zmian wywołanych kwasem acetylosalicylowym bezkonkurencyjne okazały się związki należące do nierozpuszczalnej frakcji ekstraktu, które w blisko 100% zahamowały powstawanie uszkodzeń. Co ciekawe, efekty uzyskane w tym eksperymencie przewyższają te, które uzyskano za pomocą tradycyjnych leków chroniących śluzówkę żołądka (np. ranitydyny).

Przeciw nowotworom

Badania na zwierzętach będą potrzebowały potwierdzenia, ważne jednak, że udaje się uzyskiwać naukowe dowody dla znanych od wieków zastosowań tej rośliny. Naukowcy szukają też nowych sposobów wykorzystania kardamonu.

Przykładem mogą być badania opublikowane w 2005 r., oceniające możliwości hamowania przez kardamon rozwoju raka jelita grubego. Naukowcy sztucznie wywoływali raka okrężnicy, wstrzykując dwóm grupom myszy azoksymetan, następnie jednej grupie podawano półprocentowy wodny roztwór kardamonu przez 8 dni. W grupie „leczonej" kardamonem udało się pięciokrotnie zmniejszyć namnażanie się komórek i czterokrotnie zwiększyć apoptozę. Oba te mechanizmy zdecydowanie zmniejszają ryzyko powstania rozrostu nowotworowego.

Luksusowa przyprawa

Kardamon malabarski (Elettaria cardamomum) to wieloletnia roślina należąca do rodziny imbirowatych, pochodząca z wybrzeży Indii oraz Sri Lanki, gdzie rośnie dziko w lasach na wysokości 800-1500 m n.p.m. Uprawia się ją również w Indiach, południowej Azji, Indonezji i Gwatemali, jednak jest to dość trudne, czasochłonne i kosztowne. Sprawia to, że kardamon jest, po szafranie, najdroższą przyprawą na świecie.

lek. med. Paweł Kańka

„Farmacja i Ja”, grudzień 2008