Chorobotwórcze pyłki

Rośliny mogą leczyć różne choroby, ale niektóre z nich mogą również nam szkodzić, powodując jedną z najczęstszych odmian alergii - pyłkowicę.

Nie wszystkie rośliny to nasi sprzymierzeńcy. Przed niektórymi wręcz powinniśmy się chronić. Np. w Stanach Zjednoczonych 2,5% wszystkich zgłoszeń do lekarza spowodowanych jest uczuleniem na pyłki roślin. Szacuje się, że u blisko 20% społeczeństwa podczas kontaktu z tego typu alergenami pojawia się uczucie zatkania nosa, wodnisty katar, kichanie i świąd, które utrudniają normalne funkcjonowanie.

Uczulenie stare jak świat

Można odnieść wrażenie, że choroby alergiczne są związane z rozwojem cywilizacji i zanieczyszczeniem środowiska. Trzeba jednak wiedzieć, że opis dolegliwości odpowiadający uczuleniu na pyłki można znaleźć już w księgach babilońskich z V wieku p.n.e. Zarówno wtedy, jak i w wiekach późniejszych nie wiedziano, co jest czynnikiem sprawczym tych objawów - podejrzewano upał, światło słoneczne, ozon lub zakażenia różnymi drobnoustrojami.

Pierwszy w miarę trafny i - co ważne - nadal aktualny opis choroby przedstawił w 1873 r. lekarz z Manchesteru, Charles Blackley. Opisał on obraz kliniczny, czynniki wywołujące i sposób ujawnienia się objawów po prowokacji u osób chorujących na pyłkowicę. Nazwa choroby pojawiła się po raz pierwszy w 1819 r., kiedy John Bostock scharakteryzował okresowo pojawiający się u niego zespół objawów dotyczących oczu, nosa i płuc. Nazwał go hay fever (gorączka sienna).

Alergeny pyłków roślin

Obecnie nie ulega wątpliwości, że przyczyną wystąpienia wspomnianych objawów jest kontakt osoby wrażliwej z alergenami pyłków roślinnych. „Najlepszym kandydatem" do wywołania choroby są pyłki:

• lekkie i łatwo przenoszone przez wiatr na duże odległości,
• wytwarzane w dużych ilościach,
• pyłki roślin występujących w danej okolicy w dużym natężeniu,
• zawierające substancje mocno uczulające.

Taka charakterystyka pasuje do roślin wiatropylnych i głównie to one stanowią zagrożenie alergiczne. Jak wynika z obserwacji, najczęstszą przyczyną wystąpienia dolegliwości są pyłki traw. U 80-95% chorych na pyłkowicę to one właśnie wyzwalają objawy. Najbardziej uczulające gatunki to: wyczyniec łąkowy (Alopecurus pratensis), kupkówka pospolita (Dactylis glomerata) oraz zboża: kukurydza, żyto, pszenica.

Poza trawami uczulać mogą także pyłki drzew i chwastów. Wśród drzew na naszych szerokościach geograficznych są to najczęściej: brzoza, olcha, leszczyna, lipa, kasztanowiec, wierzba, topola, a wśród chwastów: ambrozja (Ambrosia), babka (Plantago), pokrzywa (Urticaria), bylica (Artemisa). W sumie w naszym kraju występuje około 20 gatunków roślin, które mają znaczenie alergologiczne. W większości przypadków alergicy są uczuleni na więcej niż jeden gatunek rośliny.

Newralgiczne miesiące

To, na które pyłki dana osoba jest uczulona oraz jakich roślin powinna unikać, można ustalić na podstawie testów wrażliwości na poszczególne alergeny. Zanim jednak takie testy wykonamy, możemy na podstawie okresu, w którym pojawiają się objawy, wstępnie określić grupę alergenów. W Polsce wyróżniamy trzy takie okresy:

• wiosenny - pyłki drzew i krzewów,
• letni - pyłki traw i zbóż,
• wczesnojesienny - pyłki chwastów i późnych traw.

W miarę trwania choroby okresy objawowe stają się jednak coraz dłuższe, wykraczając poza charakterystyczny dla danego uczulenia sezon, aż do przejścia w postać całoroczną. Powodem tego mogą być dołączające się stopniowo uczulenia na kolejne alergeny oraz często występujące nawrotowe zakażenia górnych dróg oddechowych.

Autor: lek. med. Paweł Kańka

„Farmacja i ja”, maj 2009