Niezwyczajny dziurawiec zwyczajny

Często nazywa się go zielem św. Jana lub zielem świętojańskim. Wyciąg z jego kwiatów i łodyg może w istotny sposób wspierać leczenie zaburzeń depresyjnych.

Nazwa dziurawiec (Hypericum perforatum) pochodzi od punkcików, które można zobaczyć, patrząc pod światło na liście tej rośliny. Dziurawiec znany był już w starożytności, ale informacje o jego przeciwdepresyjnym działaniu pojawiły się w publikacjach w latach 80. XX wieku.Od 30 niemal lat trwają badania, których celem jest precyzyjne ustalenie właściwości tego zioła.

Badania kliniczne

Znaczące opracowanie dotyczące skuteczności dziurawca opublikowano w ramach Biblioteki Cochrane w przeglądzie „St. John's Wort for Depression". Autorzy pracy dokonali oceny i metaanalizy 37 badań klinicznych, prowadzonych w latach 1991-2002, w których porównywano skuteczność preparatów z dziurawca z placebo lub ze standardowym leczeniem przeciwdepresyjnym. W projekcie wzięło udział blisko 5 tys. pacjentów.

Badań porównujących działanie dziurawca z placebo przeprowadzono w sumie 26 (z czego 21 w krajach niemieckojęzycznych) i włączono do nich ponad 3,3 tys. pacjentów. Analiza wyników pokazała, że najlepsze efekty lecznicze stosowania dziurawca uzyskano u chorych z małym lub średnim nasileniem depresji. Choć udało się zaobserwować statystycznie znamienny efekt również u chorych z dużym nasileniem choroby, był on jednak kilkukrotnie mniejszy niż w pierwszym przypadku.

Porównanie wyników ze standardowym leczeniem (SSRI - selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny oraz trój- i czterocyklicznymi lekami przeciwdepresyjnymi) także potwierdziło skuteczność dziurawca. Po przeanalizowaniu 14 badań, z udziałem prawie 2,3 tys. pacjentów wykazano efekty nieodbiegające od tradycyjnego leczenia.

Dla dorosłych i dla dzieci

W pracy analizowano również bezpieczeństwo stosowania poszczególnych preparatów. Chociaż nie udało się uzyskać statystycznie znamiennych wyników, autorzy sugerują, że liczba pacjentów przerywających badania z powodu działań niepożądanych była niższa w grupie otrzymującej dziurawiec niż w grupie leczonej standardowo. Na podobnym poziomie działania niepożądane występowały w grupach „leczonych" dziurawcem i placebo.

Skuteczność porównywalna z tradycyjnym leczeniem oraz mniej działań niepożądanych to istotne czynniki w przypadkach leczenia objawów depresyjnych u dzieci. Zasadność stosowania dziurawca u najmłodszych próbowali ocenić niemieccy naukowcy (Hubner i Kriste) w 2001 r. Przebadali 101 dzieci poniżej 12. r.ż., którym przez 4-6 tygodni aplikowano codziennie wyciąg z dziurawca. Co dwa tygodnie lekarze i rodzice oceniali efekty zastosowanego leczenia. Po dwóch tygodniach 72% z nich oceniło skuteczność jako dobrą lub bardzo dobrą, po 4 tygodniach było to już 97%, a po 6 tygodniach - aż 100%. Tolerancję leczenia również oceniono jako dobrą i nie zaobserwowano żadnych działań niepożądanych.

Na gorszy nastrój

Pierwsza opisana analiza, jak i badanie dotyczące dzieci udowadniają, że preparaty z dziurawca mogą być używane w leczeniu zaburzeń depresyjnych. Z pewnością nie zastąpią całkowicie tradycyjnych leków, ale mogą stanowić wstęp do leczenia zasadniczego lub jego wsparcie. Mogą również pomóc w przypadkach obniżonego nastroju, które nie kwalifikują się do leczenia przeciwdepresyjnego.

Sięgając po dziurawiec, należy jednak pamiętać, że stosunkowo często wchodzi on w interakcję z innymi lekami, dlatego jego stosowanie powinno odbywać się pod kontrolą specjalistów.

lek. med. Paweł Kańka

„Farmacja i Ja”, listopad 2008